اين مطلب را سال گذشته تقريبا در چنين روزي در وبلاگ شخصي ام گذاشته بودم. طي اين مدت اصلاحاتي روي مطالبش صورت گرفته و بد نديدم در آستانه شب بيست و پنجم دسامبر نگاه دوباره اي به آن داشته باشيم.

در حال تهيه مقاله علمي و مستندي در اين باره هستم كه مي كوشم تا قبل از شب يلدا منتشرش كنم.

شب یلدا بلندترین شب سال برای ایرانی ها مقدس و سرشار از شادي است. ايرانيان در اين شب گردهم مي آيند و سنت فراموش قصه گويي مادربزرگها و پدربزرگها از سر گرفته مي شود. یاد گرفته ایم که دور هم گرد آییم و اناری بخوریم (که رمز عشق است) و قاچ هندوانه ای و تنقلاتي و اگر حالی باشد و اهل دلي فال حافظی هم مي گيريم و...اگر خستگی یک روز کار سخت و ترافیک و نگرانی فردا اجازه دهد، دیر تر از معمول به بستر مي رویم... و چه خوشحال از اينكه هنوز گذشته مان را به باد فنا نداده ايم

حتما خوانده و شنيده ايد كه چنین شبي، طولانی ترین شب سال است، شبي است كه در جهان خلقت شب به منتهايي ترين نقطه وجودش كشيده مي شود و بعنوان بلندترين شب خلقت بي پايان مي نمايد. اما ايرانيان معتقد بوده اند كه اين شب دراز بشارت ميلادي در خود دارد و از اينروست كه ايراني شب تا صبح را به بشارت ظهور آن نجات دهنده به هلهله بيدار مي نشيند و به تسليم تاريكي نمي شود. زمانی که ظلمات بی پایان می نماید، میترا متولد می شود وتولد او تا صبح طول می کشد . ميترا كسي است كه روشني را براي زمين به ارمغان مي آورد و خورشيد با آمدن او طلوع مي كند.

میترا کیست؟

در کتاب های اسطوره شناسی غربی میترا را خدای «دوستی» می نامند. میترا در ودا فرمانروای مطلق است. آرامش از صفات  اوست. میترا تجلی دوستی، عطوفت و خیرخواهی است. او کنترل کننده توازن بر روی زمین است.

در اوستا، میترا را با خورشید یکی دانسته اند. او سوار بر ارابه ای که دو اسب سپید پیش رو داشت به جنگ ستارگان می رود و آسمان را فتح می کند . و از آن به بعد هر روز این میترا است که در خورشید هلول می کند و در آسمان پدیدار می شود. و اینگونه گویند که هم اوست که مردگان را بعد از مرگ به زندگی باز می گرداند.

و اما درباره میترا اینگونه می نویسند که او به جنگ گاو نر می رود (که سمبل زندگی است) و آنرا شکست می دهد و سپس میترا و حواریونش  از خون گاو نر می نوشند. و از جسم مردار این گاو است که تمام گیاهان دارویی و مفید می رویند. از ستون فقرات گاو گندم می روید که بعدها نان می شود، و از خون گاو، انگور بار می آید که بعدها از آن شراب مقدس می سازند. از آن پس نان و شراب سمبل زندگانی هستند که میترا به بشریت می بخشد و بدانها خیرخواهی و بخشندگی می آموزد. پیروان میترا معتقدند که میترا هرگز نمرده است و پشت خورشید ماوا گرفته. میترائیسم دین بخشایش است. پیروان اندک آن در زمان باستان در غارها و یا معبدهای غارگونه گرد هم می آمدند و مراسم می گرفتند. در این مراسم گاو نری به یادبود آن روز قربانی و گوشت آن تقسیم می شد. میترائیسم آغازین شامل هفت مرحله بوده که تمامی پیروان آن در زندگی باید از آنها می گذشتند تا به کمال برسند. 

آیین میترائیسم در اوایل امپراطوری روم وارد این سرزمین می شود و همانگونه که خود خواهید دید تاثیر شگرفی بر آیین مسیحیت می گذارد. میترائیسم در امپراطوری روم با اقبال فراوان روبرو شد. سربازان اولین پیروان آن بودند و بعدها تا بالاترین طبقات اجتماعی نیز نفوذ کرد. و حتی امپراطور کومودوس هم به این دین گروید. دین میترائیسم تا اواخر قرن پنجم در اروپا درخشید و از روم  به سراسر اروپا تا شمال انگلستان و سواحل راین و دانوب، شام و مصر انتشار یافت. و پس از قرنها قرن تاریخ پرتلاطم و تاخت و تاز قدرت طلبان و داعیه داران ادیان نو، هنوز در بخشهایی از اروپا چون اسپانیا هنوز رسم آیینی گاوبازی، مبارزه با گاو نر و پیروز شدن سمبلیک در برابر سرسختیهای زندگی باقی مانده است و هرساله مردم بیشماری اقبال خود را در برابر گاو می آزمایند...

مسئله مسيح؟

روي سخنم در اينجا بيشتر با مسيحيان و مذهب شناسان است. آيا تابحال نخوانده ايد كه بهنگام ميلاد مسيح بشارتش را به چوپانان مي برند و چوپانان رمه هايشان را رها مي كنند و به ديدن پيامبر نورسيده مي شتابند. آيا از خود نپرسيده ايد كه در تمام انجيل آيا زمان تولد مسيح نمي بايست تابستان كه فصل چراي گوسفندان است باشد؟ و چرا هيچ اشاره اي به تولد مسيح در زمستان نيست؟ آنهم در سردترين و بلندترين شب سال كه هيچ چوپاني گوسفندانش را به صحرا نمي برد!

اين سوال را بعنوان نمونه اي از هرازان شبهات تولد مسيح داشته باشيد تا به اصل مطلب برسيم.

میترا و مسیح

جالب است بدانید که میلاد میترا در اسطوره ایرانی (30 آذرماه – شب یلدا) همزمان است با میلاد مسیح در اسطوره مغرب زمین (25 دسامبر – اوایل دیماه)...شاید بدانید که مسیح که سمبل بی بدیل عشق و بخشندگی است و بار گناه اولیه آدم و بار گناهان تمام بشریت را بر دوش می کشد، در شام آخر خود با حواریون، میان آنها نان و شراب تقسیم می کند و نان را گوشت خود و شراب سرخ را خون خود می نامد به نام مصائبی که در راه نجات انسان بر دوش می کشد. و در آئین کلیسا نان و شراب مقدس از آن پس معمول می شود. هنوز مرجع علمی معتبری جرات این ادعا را نکرده است، اما دور از ذهن نمی نماید که غربی ها از آیین میترائیسم بهره گرفته و اسطوره آیینی مسیح را ساخته باشند. البته این ادعا هرگز به معنای نفی مسیح یا مصائب او نیست. بلکه همانگونه که نورتروپ فرای می گوید، اسطوره های بشری محدود و در اصل همگان یکی هستند. و این ذات معنا طلب و آئین دوست انسان است که این گونه آئین سازی می کند. شکی نیست که آیین کلیسا و رسم میترائیسم بعد از عروج مسیح و میترا بدعت گذاری شده، و نه در زمان حضور آنها. از شباهتهاي مسيح و ميترا آنكه هردو در بلندترين شب زمستان متولد شده اند و هردو ميلادي غريب داشته اند. هر دو دوازده يار صديق داشته اند كه به حواري معروف بوده اند. هر دو به آسمان عروج كرده اند. و از هردو رسم ديرين خون و شراب باقي مانده است. در هردو آيين رنگ ارغواني سمبل قداست و رنگ لباس خادمان خود بوده است... بسياري شباهتهاي ديگر كه در مجالي ديگر به تفصيل به شرح آنها خواهم پرداخت.